Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het Team Infectieziektebestrijding van GGD IJsselland. tel. 038 - 42 81 656, e-mail: infectieziekten@ggdijsselland.nl.

Wat is meningokokkenziekte?

Meningokokkenziekte is een ernstige ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterie: de meningokok. In Nederland komt de ziekte regelmatig voor. Er zijn verschillende soorten van de bacterie, ook wel serogroepen genoemd. Serogroep B en C komen in Nederland het meest voor.

Ziekteverschijnselen

Bij meningokokkenziekte kan een kind of volwassene in korte tijd (binnen enkele uren) erg ziek worden. Er zijn twee vormen van meningokokkenziekte, namelijk hersenvliesontsteking (ook wel nekkramp genoemd) en bloedvergiftiging (ook wel sepsis genoemd).

Bij hersenvliesontsteking door meningokokken treedt hoge koorts op met koude rillingen, braken en hoofdpijn. Buigen van het hoofd is soms pijnlijk (nekstijfheid). Baby's met de ziekte zijn slaperig en drinken slecht. Ze zijn prikkelbaar en huilen op een andere manier dan gewoonlijk. Soms huilen ze bij het verschonen van de luier. Het tijdsverloop van deze ziektevorm is niet acuut (globaal van 24 tot 48 uur).

Bij een bloedvergiftiging door meningokokken wordt de patiënt suf. Het is moeilijk contact met hem of haar te krijgen. Onder de huid ontstaan bloedingen, die te zien zijn als kleine roodpaarse vlekjes in de huid. Als u met een doorzichtig drinkglas op zo'n vlekje drukt, wordt de huid lichter maar blijft het vlekje goed zichtbaar. Als er veel vlekjes vlak bij elkaar zitten, kunnen ze een blauwpaarse plek (bloeduitstorting)vormen. De roodpaarse vlekjes zijn een alarmerend verschijnsel dat u zeer serieus moet nemen, want ze wijzen op een bloedvergiftiging (sepsis). Het tijdsverloop van deze ziektevorm is acuut (globaal van enkele uren tot 24 uur).

Waarschuw de huisarts meteen als iemand in korte tijd ernstig ziek wordt met de volgende klachten:

hoge koorts én zieker dan anders bij hoge koorts;
hoofdpijn, braken;
pijn bij het buigen van het hoofd ofwel nekstijfheid, men krijgt de kin niet op de borst;
sufheid (er is moeilijk contact met de patiënt te krijgen);
hoge koorts én roodpaarse vlekjes in de huid (huidbloedingen, bloeduitstortingen) die zichtbaar blijven als er met een doorzichtig glas op wordt gedrukt.

Hoe kun je meningokokkenziekte krijgen en hoe kun je anderen besmetten?

Een groot aantal mensen draagt de meningokokbacterie tijdelijk bij zich zonder dat zij zelf ziek worden. De meningokok bevindt zich in de neus of keel. Door hoesten of niezen komen kleine druppeltjes met de bacterie in de lucht. Mensen kunnen deze druppeltjes inademen wanneer iemand bij hen in het gezicht hoest en zo besmet worden. De bacterie blijft niet in de buitenlucht zweven, maar gaat daar snel dood. De kans om na besmetting ziek te worden is heel klein. Mensen die wel ziek worden, krijgen meestal binnen drie tot vier dagen na de besmetting ziekteverschijnselen.

Wie kan meningokokkenziekte krijgen en wie loopt extra risico?

Iedereen kan meningokokkenziekte krijgen, maar het komt het meest voor bij jonge kinderen en jongvolwassenen. Iemand die meningokokkenziekte heeft gehad, is vrijwel altijd blijvend immuun voor de serogroep meningokok die de ziekte heeft veroorzaakt. Dit komt doordat het lichaam tijdens de ziekte afweerstoffen opbouwt die ervoor zorgen dat je de ziekte door die bepaalde serogroep niet meer kunt krijgen.

Hoe kan meningokokkenziekte worden voorkomen?

Vaccinatie: Tegen meningokokkentype B, die de veroorzaker is van de meeste gevallen van meningokokkenziekte in Nederland, bestaat geen vaccin. Vaccinatie tegen meningokokkentype C is wel mogelijk. Baby's worden via het Rijksvaccinatieprogramma op het consultatiebureau gevaccineerd tegen meningokokkentype C.

Hygiëne: Mensen die de meningokok bij zich hebben, ook al zijn zij zelf niet ziek, kunnen de bacterie toch overdragen op een ander. Daarom is goede hygiëne belangrijk. Het beste is om bij hoesten en niezen een papieren zakdoekje te gebruiken, dit na gebruik weg te gooien en daarna uw handen te wassen. Als u geen papieren zakdoekje bij de hand heeft, houd dan uw hand voor de neus en mond en was hierna uw handen. Leer kinderen dit ook te doen.

Antibiotica: Gezinsleden en in bijzondere gevallen andere mensen die zeer nauw contact hebben gehad met een patiënt met meningokokkenziekte (ook wel knuffelcontacten genoemd), kunnen antibiotica krijgen om de ziekte, en de verspreiding ervan, te voorkomen. De GGD of behandelend arts inventariseert wie deze medicijnen nodig hebben.

Is meningokokkenziekte te behandelen?

Wanneer de huisarts meningokokkenziekte vermoedt, zijn onmiddellijke opname in het ziekenhuis en behandeling nodig. Behandeling biedt kans op volledige genezing. In sommige gevallen blijven er restverschijnselen bestaan, zoals doofheid, scheelzien, leer- en concentratiestoornissen en zenuwuitval. In ernstige gevallen kan de patiënt aan de ziekte overlijden.

Kan een contact van iemand met meningokokkenziekte naar kindercentrum, school of werk?Kinderen en volwassenen die contact hebben gehad met een patiënt met meningokokkenziekte kunnen gewoon naar crèche, dagverblijf, peuterspeelzaal, school of werk. Thuisblijven of kinderen thuishouden helpt niet om de ziekte te voorkomen. Er zijn immers overal, het hele jaar door mensen (jong en oud), die de bacterie bij zich dragen. Het komt maar uiterst zelden voor dat twee kinderen in een gezin of groep meningokokkenziekte krijgen. Als meningokokkenziekte is vastgesteld bij een kind van de crèche, het dagverblijf, de peuterspeelzaal of de klas, informeer dan de leiding. De leiding brengt in overleg met de GGD eventueel alle ouders op de hoogte, zodat die alert kunnen zijn op ziekteverschijnselen bij hun kinderen.

Terug naar het begin